از حضرت ختمى مقام ، عليه وعلى عترته الصلاة والسلام ، نقل شده است كه قال عزّ وجلّ : كنت كنزاً ؛ فأحببت أن أعرف ، فخلقت الخلق لأعرف . ( 3 ) « كنز مخفى » وگنج پنهان كناية است از كنه غيب وحضرت غيب الغيوب وباطن هويت أزلية كه معرا از تعين ومنزه از حد ورسم است ، كه لا يدخل تحت حكم متعيّن ؛ « 4 » اللّهمّ حكماً سلبياً بأنها لا تعلم . يا رب اين راز نهان با كه توان گفت كه هويت غيبى الهى با وصف خفا وكمون وابا از قبول مطلق ادراك وامتناع از قبول شهود ، واينكه دست رد بر سينه مطلق مَن يريد شهوده بالبُراق أرباب الكشف مىنهد ونهيب « دور باش » بر شهسواران قرب ووصال ، فضلاً عن الذين يريدون إدراكه برفرف العقل المستكمل بأنوار القلب ، مىزند ، با وجود اين فهو مع كل ذرّة ودرّة ! وقد أفصح عن هذا بقوله : « فهو معكم أينما كنتم . » و « نحن أقرب إليه من حبل الوريد . » وقد أخبر عنه تعالى بقوله : « ولا يحيطون به علماً . » و « يحذّركم الله نفسه والله رؤوف بالعباد . » از نهايت رأفت ومهربانى كمل از أنبيا وأوليا را از طلب محال منع مىنمايد . طريق فهم اين أصل كه مقام « غيب الغيوب » به وصف عدم تعين لا يُشهد ولا يُفهم ولا يُدرك بر يك أصل مهم استوار است . وآن اينكه حقيقت وجود از جهت اطلاق وعدم تعين با هيچ موجودى مرتبط نمى باشد . نه از اين جهت كه محيط حقيقي محاط نشود ؛ بلكه از اين جهت كه حقيقت وجود اگر به نحو عدم تعين وقيد لحاظ شود ، نسبت به هر متعيّنى منقطع الارتباط است . واين كلام وحكم در أوصاف كمالية وصفات وأسماء نيز جارى است . چه آنكه اسم « عليم » و « قدير » و

--> « 3 » اين حديث را برخى كنت كنزاً خفياً ضبط كرده اند ؛ وابن عربى وديگران در چند مورد به جاى لأعرف جمله لكي أعرف ونيز فخلقت الخلق وتعرّفت إليهم فعرفوني آورده اند . اين حديث قدسي با سند در هيچ جا مذكور نيفتاده است . « 4 » لا يخفى على الناظر كه عدم تعين در ماهيات غير از لا تعين در حقيقت وجود است . چه آنكه هر چه وجود از قيود معرا شود واز تعين ماهوى منزه ، سذاجت وقوت وشدت ومحوضت در كمالات ذاتية در أو تامتر واز جهات عدمي منزهتر خواهد بود . وماهيت هر چه از سعة وكليت واطلاق مفهومي ودايره عموم دور تر گردد ، به تشخص وتعين نزديكتر شود ؛ وبعد از اتحاد با وجود خاص از ابهام خارج گردد . واين امر در وجود بر عكس است : اگر حقيقت وجود از جميع قيود دور وأو كافه تعينات عدميه دور تر گردد ، از عرصه ادراك نظري ، با آنكه اظهر از هر ظاهري است ، دور گردد واز دايره شهود خارج . « آن قدر هست كه بانگ جرسى مىآيد » .